Khu tập thể: Khi khối bê tông biết nói và “di sản sống” giữa lòng đô thị

Bạn nghĩ gì khi đi ngang qua một khu tập thể (KTT) cũ với những mảng tường vàng rêu phong và “chuồng cọp” vươn ra không trung? Đối với các nhà Nhân học, Sử học và Kiến trúc, đó không đơn thuần là sự xuống cấp, mà là một “đối thoại nhân văn” đầy sống động.

Ngày 15/01/2026, Khoa Nhân học và Tôn giáo học phối hợp cùng Đoàn TNCS HCM Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, đã tổ chức thành công Tọa đàm & Ra mắt sách mang tiêu đề: “Khu tập thể: Đối thoại giữa không gian kiến trúc và đô thị nhân văn”. Buổi tọa đàm đã mở ra những lát cắt đa chiều về một mô hình ở đặc trưng của Việt Nam.

Từ “Giấc mơ thiên đường” đến thực tại “Làng trong phố”

KTT vốn khởi nguồn từ lý tưởng về sự công bằng và tiện nghi của kiến trúc hiện đại (mô hình ‘Đơn vị ở’ của Le Corbusier). Thế nhưng, khi đặt vào bối cảnh Việt Nam, những khối bê tông vô tri đã được “nhân văn hóa” bởi chính bàn tay cư dân:

• Sự thích ứng linh hoạt: Những chiếc “chuồng cọp” hay không gian cơi nới không chỉ là giải pháp sinh tồn mà còn là sự sáng tạo đầy thách thức để nới rộng diện tích sống.

• Căn tính cộng đồng: Vượt ra ngoài bản vẽ kỹ thuật, KTT là nơi lưu giữ “tình làng nghĩa xóm”. Ở đó, ranh giới giữa riêng và chung mờ nhòa qua những quán nước chè, tiếng bi bô của trẻ nhỏ và sự chăm sóc lẫn nhau của những người hàng xóm “sát vách”.

Những góc nhìn chuyên sâu từ diễn giả

Buổi tọa đàm quy tụ những góc nhìn sắc sảo từ các chuyên gia hàng đầu:

• PGS.TS Đinh Hồng Hải: Gợi mở về việc tìm lại “giấc mơ thiên đường” và nhìn nhận KTT như một thực thể không ngừng chuyển dịch từ không gian riêng sang không gian công.

• TS. Dương Tất Thành: Phân tích sự biến đổi từ không gian kiến trúc đến lối sống đô thị, nơi những “làng trong phố” được hình thành và duy trì bản sắc riêng.

• GS. Christina Schwenkel: Mang đến cái nhìn quốc tế về giá trị của KTT và sự quan tâm của giới nghiên cứu toàn cầu đối với mô hình nhà ở này tại Việt Nam.

• GS. Nguyễn Văn Chính: Chia sẻ mang đậm tính chuyên môn Nhân học, tập trung vào sự chuyển dịch từ lý thuyết nghiên cứu đến thực địa và các giá trị nhân văn của khu tập thể. KTT chính là một “di sản nhân văn” nơi kiến trúc buộc phải “mềm lòng” trước những nhu cầu sống rất đỗi đời thường của con người. Đó không chỉ là nơi ở, mà là một không gian sinh kế và văn hóa đặc trưng của Hà Nội.

• KTS. Trần Huy Ánh: Kiến trúc không phải là những bản vẽ, mà là nơi chứa đựng tâm hồn và sự thích ứng của con người.

“Di sản sống” hay “Thực tại cần xóa bỏ”?

Buổi tọa đàm không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Cuộc thi ảnh về Nhà tập thể của các bạn sinh viên Khoa Nhân học và Tôn giáo học đã cho thấy một góc nhìn trẻ trung, đầy trăn trở về tương lai của những khu nhà này.

KTT có thể cũ kỹ về vật chất, nhưng lại giàu có về giá trị nhân văn. Câu hỏi “Tồn tại hay không tồn tại?” vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng chắc chắn rằng, những bài học về sự thích ứng và tinh thần cộng đồng tại đây sẽ luôn là nguồn cảm hứng cho việc xây dựng đô thị bền vững trong tương lai.

Thông tin thêm: Buổi tọa đàm ra mắt hai cuốn sách chuyên khảo quan trọng:

1. Khu tập thể: Tìm lại giấc mơ thiên đường (PGS.TS. Đinh Hồng Hải đồng chủ biên).

2. Các khu tập thể ở Hà Nội: Từ không gian kiến trúc đến lối sống đô thị (TS. Dương Tất Thành).

#KhoaNhanHocVaTonGiaoHoc #KhuTapThe #DoThiNhanVan #NhanHocDoThi #USSH #DiSanSong

Một số hình ảnh trong buổi toạ đàm