Giới thiệu sách của NGND., GS. TS. Phan Hữu Dật PDF. In Email
Nghiên Cứu Khoa Học Và Hợp Tác Quốc Tế - Các hoạt động nghiên cứu
Thứ sáu, 13 Tháng 9 2013 21:08

Bìa công trình Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, HN 1998, 719 tr, khổ 14,5x 20,5 cm) 

Để kỷ niệm 20 năm thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội, một số công trình nghiên cứu có nhiều giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn đã được Ban Tổ chức chọn trưng bày như những sản phẩm khoa học tiêu biểu của đội ngũ cán bộ của Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong số ít các công trình được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ được chọn trưng bày nhân dịp này có công trình nghiên cứu Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam của NGND., GS.TS. Phan Hữu Dật, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Dân tộc học (nay là Bộ môn Nhân học), được trao Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ năm 2005.

Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu bài giới của NGƯT., PGS. TS. Lâm Bá Nam, Chủ nhiệm Bộ môn Nhân học về giá trị và ý nghĩa của công trình nghiên cứu này. 

1.      Góp phần khai sáng ngành Dân tộc học Việt Nam

Nhà giáo Nhân dân, GS. TS. Phan Hữu Dật là một trong những nhà Dân tộc học đầu ngành ở Việt Nam. Nhiều công trình nghiên cứu của ông về Sử học, Dân tộc học-Nhân học được đánh giá cao trong giới khoa học trong và ngoài nước.

Gần 70 năm tham gia cách mạng và trên nửa thế kỷ nghiên cứu khoa học, ông đã có đóng góp quan trọng trong việc xây dựng nền đại học Việt Nam và xây dựng ngành Dân tộc học-Nhân học ở nước ta.

Là nhà Dân tộc học Việt Nam đầu tiên bảo vệ luận án Phó Tiến sĩ tại Liên Xô  cách đây vừa tròn nửa thế kỷ (1963), những đóng góp của ông trên lĩnh vực Dân tộc học thật rộng lớn, không chỉ trên bình diện lý thuyết mà cả trên bình diện ứng dụng thực tiễn. Khi còn là Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm Bộ môn Dân tộc học Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, ông đã đặt ước vọng xây dựng một trường phái Dân tộc học gắn liền với thực tiễn Việt Nam, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

Trên hành trình Dân tộc học, dấu chân của ông đã có mặt trên nhiều vùng đất của tổ quốc, từ địa đầu Lũng Cú (Hà Giang) cho đến Xóm Mũi (Cà Mau). Là học trò của ông cách đây trên 30 năm, tôi có may mắn được nghe ông kể không ít kỷ niệm điền dã về nhiều tộc người với nhiều hương vị và kỷ niệm không thể nào quên, từ món thắng cố, mèn mén của người Hmông ở cao nguyên Đồng Văn đến âm vang trống đồng của người Lô Lô trên đỉnh Lũng Cú, từ hương vị măng chua nấu với nhái, đặc sản xứ Mường vùng Tây Bắc đến món cơm pồi của người Rục vùng Trường Sơn, về nồi cháo gà thơm ở bản Chòm Lòm vùng miền Tây Quảng Bình vẫn còn nguyên bộ lòng chưa kịp làm... Ông kể về lần gặp Bác Hồ và câu hỏi của Người về Xá lá Vàng là kỷ niệm không bao giờ phai mờ, đã tiếp thêm sức mạnh cho ông trên bước đường nghiên cứu.

2.      Bao quát những vấn đề cơ bản của Dân tộc học-Nhân học ở Việt Nam và khu vực

Công trình Một số vấn đề về Dân tộc học Việt Nam do tập thể các nhà khoa học thuộc Bộ môn Dân tộc học Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tuyển chọn và được xuất bản nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 70 của Giáo sư.

Tác phẩm tuyển chọn 37 công trình của giáo sư trong khoảng thời gian 35 năm từ 1963 đến 1998 được viết bằng các thứ tiếng: Việt,  Nga, Anh, Pháp. Nhiều chuyên khảo trong đó đã được công bố trên các tạp chí danh tiếng và các diễn đàn khoa học quốc tế.

Trong công trình này, các lĩnh vực chuyên môn bao gồm 7 nhóm vấn đề.

Vấn đề thứ nhất: Một số vấn đề cơ bản của Dân tộc học Việt Nam. Giáo sư là nhà khoa học Việt Nam đầu tiên biên soạn cuốn giáo trình Cơ sở dân tộc học (Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1973), đặt cơ sở cho việc phát triển ngành Dân tộc học nước nhà, tham gia thảo luận và đề xuất các tiêu chí trong việc xác định thành phần dân tộc ở Việt Nam những năm 1973-1978. Trên cơ sở đó Bảng danh mục thành phần các dân tộc ở Việt Nam được Nhà nước công bố năm 1979 với 54 dân tộc và vẫn được sử dụng cho đến nay.

Vấn đề thứ hai: Một số vấn đề về văn hóa các dân tộc ở Việt Nam. Trong tác phẩm này ngoài các vấn đề về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu, văn hóa các tộc người ở Việt Nam từ các tộc người thuộc nhóm ngôn ngữ Việt-Mường, Hmông-Dao đến các tộc người thuộc nhóm ngôn ngữ Thái-Ka đai, Môn Khơ me ... đã được trình bày khá phong phú.

Vấn đề thứ ba: Một số vấn đề về xã hội nguyên thủy và lịch sử hôn nhân gia đình. Là chuyên gia hàng đầu nghiên cứu về xã hội nguyên thủy và lịch sử hôn nhân gia đình, các bài viết của Giáo sư đã đề cập đến quá trình phát triển của nhân loại và các tộc người thông qua những nghiên cứu về các tộc người thuộc nhóm ngôn ngữ Môn Khơ me vùng Trường Sơn-Tây Nguyên, đặc biệt những vấn đề về thân tộc – một trong những vấn đề khoa học phức tạp, không đễ bóc tách và tiếp cận.  Trên cơ sở đó các nghiên cứu của Giáo sư đã góp phần nhận diện lịch sử phát triển của các hình thái hôn nhân và gia đình, góp phần bổ sung và tham gia các cuộc thảo luận của giới Dân tộc học thế giới trong những năm 70, 80 của thế kỷ trước, đồng thời góp phần nghiên cứu về thời đại Hùng Vương của giới khoa học nước nhà cách đây gần 45 năm.

Vấn đề thứ tư: Văn hóa và phát triển. Cùng với việc nhận diện văn hóa các tộc người, các nghiên cứu của Giáo sư còn đặc biệt chú ý tới việc bảo tồn, khai thác các giá trị văn hóa của các tộc người ở nước ta và cách đây ba thập kỷ, Giáo sư đã đề xuất hướng tiếp cận văn hóa và phát triển, đồng thời đề xuất mô hình tổng thể phát triển văn hóa các tộc người thiểu số ở nước ta. Các quan điểm này sau đó đã được thể hiện trong Nghị Quyết Trung ương Đảng lần thứ V khóa VIII về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và Nghị Quyết Trung ương lần thứ VII Khóa IX về công tác dân tộc.

Vấn đề thứ năm: Quá trình tộc người và mối quan hệ dân tộc ở Việt Nam. Công trình đã đề cập cách tiếp cận quan hệ tộc người, đặt nó trong quá trình tộc người, từ truyền thống đến hiện đại. Những quan điểm này đã được triển khai và làm phong phú thêm trong công trình Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách liên quan đến mối quan hệ dân tộc hiện nay do Giáo sư chủ biên, được Nxb Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2002.

Vấn đề thứ sáu: Việt Nam và Đông Nam Á. Từ đầu thập kỷ 70 của thế kỷ XX, Giáo sư đã công bố luận văn nổi tiếng Vấn đề Nam Á, đặt nền tảng cho việc nghiên cứu vị trí của văn hóa Lạc Việt thời Hùng Vương trong nền văn hóa Đông Nam Á nói riêng và văn hóa Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á nói chung.

Vấn đề thứ bảy: Dân tộc học và chính sách dân tộc. Là một trong những nhà Dân tộc học đầu tiền đề xuất nhiệm vụ của Dân tộc học góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta, Giáo sư đã đề xuất tính đảng trong dân tộc học; xác định cơ sở khoa học trong xây dựng các nguyên tắc cơ bản của chính sách dân tộc (1973). Nhiều kiến nghị của ông về chính sách và thực hiện chính sách dân tộc ở Việt Nam vãn còn nguyên giá trị.

3.      Góp phần thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo Dân tộc học và các ngành khoa học xã hội và nhân văn

Công trình của Giáo sư bao quát các lĩnh vực của Dân tộc học- Nhân học. Những luận điểm về tộc người, văn hóa tộc người, quá trình tộc tộc người của Giáo sư đã được sự quan tâm của giới khoa học trong và ngoài nước. Một số cuộc thảo luận của các nhà khoa học Mỹ, Hà Lan, Pháp, Nga, Trung Quốc đã đề cập đến những luận điểm khoa học mà Giáo sư đề xuất.

 4.      Giá trị khoa học vẫn luôn lan tỏa

Hội đồng Giải thưởng Quốc gia đánh giá: 

“Công trình của GS.TS Phan Hữu Dật đã góp phần xây dựng cơ sở lý luận cho bộ môn dân tộc học ở nước ta, làm phong phú hơn nhận thức xã hội về vấn đề dân tộc và làm sáng tỏ quan điểm của Nhà nước ta về chính sách dân tộc. Ði sâu vào một số khía cạnh cụ thể như: xã hội nguyên thủy, hôn nhân gia đình, hệ thống thân tộc, văn hóa tộc người, tác giả đã đóng góp mới trong nhận thức những vấn đề thuộc đối tượng, nhiệm vụ dân tộc học, những vấn đề hôn nhân gia đình của các dân tộc thiểu số. Tác giả kiên trì bảo vệ luận điểm Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách của Ðảng và Nhà nước về vấn đề dân tộc, nhất là vấn đề đang bức xúc trong thực tiễn. Công trình đã công bố ở nước ngoài, được nhiều người tham khảo qua các bản dịch; đã được sinh viên, nghiên cứu sinh và cán bộ khoa học trích dẫn”.

Tiếp nối công trình này, năm 2005 Giáo sư Phan Hữu Dật đã xuất bản tác phẩm Góp phần nghiên cứu Dân tộc học Việt Nam (Nxb Chính trị quốc gia) và được Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam trao giải thưởng năm 2006.

NGƯT., PGS. TS. Lâm Bá Nam

Chủ nhiệm Bộ môn Nhân học

Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Đại học Quốc gia Hà Nội

 

Thông Tin Nhân Học

Hình Ảnh Nhân Học

  • Khoa Nhân học
    Phòng 308-314 nhà A, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
    336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
    Điện thoại: (84.4) 35575185/35579585; Fax:(84.4) 35575185

    phòng khám răng uy tin | Thi công PCCC | Thi công PCCC

    invisible hit counter